(عبدالله بن عباس در مسئله اى نظر داد كه امام آن را قبول نداشت و فرمود) بر تو است كه رأى خود را به من بگويى، و من باى پيرامون آن بينديشم ، آنگاه اگر خلاقى نظر تو فرمان دادم بايد اطاعت كني!
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

کج فهمان در حکومت علی (علیه السلام): زمینه های شکل گیری خوارج و تاثیرات آن بر جامعه

نويسنده : شهربانو بازقندی

استاد راهنما : بیک خورمیزی سکینه

مقطع : کارشناسی ارشد

استاد مشاور : رحمت آبادی اعظم

دانشگاه : حوزه علمیه خراسان

کلمات کليدي : خوارج، مارقین، حکمیت، صفین، نهروان ، کج فهمان

موضوع این پژوهش در رابطه با خوارج در عصر حکومت حضرت (علیه السلام)می باشد که به چگونگی شکل گیری این گروه، شیوه های برخورد حضرت با ایشان، ویژگی های آنان و تأثیر عقاید و عملکرد آنها بر جامعه، اشاره شده است.

مهم ترین هدفی که در این تحقیق در کنار سایر اهداف مورد توجه قرار گرفته است، مسئله ی کسب بینش صحیح در شناسایی دشمنان دین و عامل مؤثر در گمراهی و انحراف انسان ها از راه حق بوده است؛ مخصوصاً با عنایت به اینکه افکار متحجّرانه هنوز در جوامع دیده می شود. نگاه این پژوهش به موضوع خوارج، بیان تاریخ خوارج نبوده است بلکه علی رغم اینکه به تاریخ شکل- گیری و اقدامات آنان در دوران زمامداری امیرالمؤمنین علیه السلام اشاره شده است، بیشتر جنبه های عبرت آموز پیدایش آنها، خصوصیات اخلاقی و فکری آنها و سخنان و مواعظ حضرت علیه السلام درباره ی آنها مدّ نظر بوده است.

از این رو پژوهش حاضر در سه بخش ظهور و پیدایش خوارج، شیوه های برخورد حضرت (علیه السلام)با خوارج، افکار و ویژگی های خوارج و تأثیر آن بر جامعه تنظیم گشته است که در بخش اول به عوامل مؤثر در شکل گیری خوارج، پیش از جنگ صفین و مشکلات سپاه اسلام در صفین، جنگ صفین و ماجرای حکمیت و پیامدهای صفین و علت پذیرش حکمیت توسط امام علیه السلام و وقایع بعد از صفین اشاره گردیده است.

بخش دوم به شیوه های تربیتی، فرهنگی و سیاسی حضرت در برخورد با خوارج مثل نصیحت، احتجاج و مناظره، آزادی بیان و جنگ و کنکاشی در نهروان اختصاص یافته است. در بخش سوم به ویژگی های فکری، اخلاقی و سیاسی خوارج همچون جمود فکری، لجاجت و سرسختی، زهد و عبادت و همچنین تأثیر افکار و عقاید آنها بر فرهنگ، اجتماع و سیاست و هشدارهای حضرت نسبت به فتنه ی ایشان پرداخته شده است.

در تدوین این تحقیق از منابع تاریخی قدیمی چون، الفتوح ابن اعثم کوفی، اخبار الطوال احمد بن داود دینوری، وقعه صفین اثر نصر بن مزاحم، تاریخ طبری، تاریخ یعقوبی، تاریخ کامل ابن اثیر، مروج الذهب مسعودی و... استفاده شده است. همچنین از کتابهای روایی چون، نهج البلاغه، بحار الانوار و کنز العمال و کتابهای معاصری که درباره ی این موضوع نگارش یافته، استفاده شده است.

پژوهش حاضر، بر اساس نوع و هدفی که به دنبال داشته، یک تحقیق بنیادی است و به اعتبار ماهیت و روش، تاریخی و تحلیلی می باشد و بنا بر شیوه ی جمع آوری اطلاعات یک تحقیق کتابخانه ای است. از جمله نتایج بدست آمده بر اساس این تحقیق این بوده است که هرگاه حزب، گروه یا جامعه ای از مسیر خط رهبری الهی خارج شود نتیجه ای جز گمراهی و هلاکت نخواهد داشت. و دیگر اینکه آنچه باعث قوام حکومتی خواهد شد وحدت و اطاعت محض از پیشوا خواهد بود. فرضیه هایی که در این پژوهش به اثبات رسیده است عبارتند از:

 1. افکار خوارج بر جامعه ی آن دوران باعث رکود فکری و علمی شد.

2. جمود فکری و تعصبات بی جا، زمینه ای برای انحراف است.

3. توجه به ظواهر و غفلت از باطن و تأویل آیات قرآنی، ضلالت و گمراهی را به دنبال دارد.

4. قرآن و عترت در کنار هم به منزله ی دو بال برای پرواز انسان در آسمان کمال است.
 

توجه: جهت دریافت اصل پایان نامه به دانشگاه مربوطه مراجعه کنید.

منبع :پایگاه امام علی علیه السلام ؛بخش پایان نامه ها