اى اسيران آرزوها ، بس كنيد! زيرا صاحبان مقامات دنيا را تنها دندان حوادث روزگار به هراس افكند، اى مردم كار تربيت خود را خود بر عهده گيريد، و نفس را از عادت هايى كه به آن حرص دارد باز گردانيد.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

خانه  >  کتاب شناسی  >  نهج البلاغة (بنیاد نهج البلاغه)

مولف: 
سید رضی( ره)
مترجم: 
محقق:عطاردی قوچانی، عزیزالله
محل نشر: 
تهران
ناشر: 
بنیاد نهج البلاغه
تاریخ نشر: 
1413 هـ ق
نوع مدرک: 
کتاب
زبان : 
فارسی
موضوع اصلی: 
متن اصلی نهج البلاغه
کلید واژگان: 
متن اصلی نهج البلاغه-بنیاد نهج البلاغه
توضیحات: 

نهج البلاغه نسخه بنياد
معرفى اجمالى
«نهج البلاغه (نسخه بنياد)»؛ كتابى است به زبان عربى كه بر اساس نسخه اى خطى توسط مرحوم شيخ عزيزالله عطاردى مورد تصحيح قرار گرفته است.

ساختار كتاب
كتاب مشتمل بر مقدمه موسسه نهج البلاغه، مقدمه مصحح، مقدمه شريف رضى و سه بخش خطبه ها، نامه ها، كلمات قصار و بخش فقه اللغة مى باشد.

 گزارش محتوا
مصحح در مقدمه خود با اشاره به اينكه مخالفان و موافقان اميرالمومنين(علیه السلام) وى را فصيح ترين افراد در تاريخ بشرى دانسته اند و خطبه ها و نامه هاى آن حضرت را گواه صدق مدعاى خويش دانسته اند، درباره چند نكته ذيل سخنانى را بيان مى دارد:
١-خطبه ها ونامه هاى حضرت
خطبه هاى حضرت امير(علیه السلام) يا در ميادين جنگ ايراد شده و يا در نماز جمعه و جماعت و يا در ميان سپاهيان در لشكرگاه و يا ميان مردم هنگامى كه آنان را براى امرى ضرورى به مسجد فرامى خواند. تمام خطب حضرت، جز اندكى، در زمان خلافت ظاهرى حضرت ايراد شده است. همچنين تاريخ نگارش نامه هاى حضرت به ايامى كه ايشان عهده دار خلافت بود باز مى گردد.
٢-گردآورى فرمايشات حضرت
از احاديث و روايات شيعى به خوبى آشكار است كه گروهى از ياران نزديك حضرت، به نگارش خطب و رسائل حضرت مبادرت مى ورزيده اند و آن ها را در كتاب ها و رسائل ويژه اى تدوين مى نموده اند و بعد از آن ها گروهى از شيعيان به نقل آن فرمايشات از طريق ايشان پرداخته اند.
٣-گردآورندگان فرمايشات على (علیه السلام)
قبل از سيد رضى، گروهى از محدثان شيعى و سنى و اديبان آن ها، از همان قرن نخست هجرى به نقل خطب و رسائل حرت در مجموعه هايى ويژه يا ضمن كتبى پرداخته اند و گروه بسيارى از ايشان در قرن اول تا سوم هجرى مى زيسته اند و اين مجموعه ها را با نام خطب اميرالمومنين على(علیه السلام) تدوين مى نموده اند. اما از آنجا كه ما جز از طريق كتب رجال و ادب بدين مجموعه ها دسترسى نداريم، مصحح به يادكرد هفتاد تن از ايشان كه پيش از سيد رضى، مولف نهج البلاغه، مى زيسته اند، پرداخته كه در رساله اى جداگانه توسط موسسه نهج البلاغه منتشر شده است.
۴-گردآورى نهج البلاغه
مصحح از نهج البلاغه سيد رضى به عنوان يكى از بهترين مجموعه هاى فوق الذكر ياد مى كند كه شخصى حاذق و اديب به نگارش آن اقدام نموده است. چه بسا در عصرى كه سيد رضى مى زيسته، مجموعه هاى ياد شده در كتاب خانه هاى بغداد در دسترس قرار داشته و سيد با استفاده از فرصتى كه در عصر ديلميان براى شيعيان پيش آمده، به نگارش نهج البلاغه پرداخته باشد. از اين روست كه سيد رضى به جز در مواردى اندك، به
منابع و مآخذ خويش اشاره نمى كند و اين نيست؛ مگر به خاطر اعتماد و اطمينانى كه وى به مجموعه هاى مذكور داشته است.
۵- اجازات نهج البلاغه
مصحح با اشاره به اينكه در زمان هاى قديم كه وسائل طبع و نشر، مانند امروز فراهم نبود، مولفان كتاب ها و رساله هاى خود را بر راويان و شاگردان خويش قرائت مى نمودند و ايشان به كتابت آن اقدام مى نمودند و با دريافت اجازه و توقيع از طرف مولف، به نشر آن اقدام مى كردند، به اسامى كسانى كه مولف نهج البلاغه روايت كتاب خويش را بديشان، كه همگى جزء مشاهير و بزرگان هستند، اجازه داده اشاره مى نمايد.
۶- موضوعات نهج البلاغه
مصحح در اين قسمت به نگرش هايى كه به درياى بيكران نهج البلاغه از زواياى مختلف ادبى و بلاغى، كلامى، تاريخى و...صورت پذيرفته اشاره مى كند و يادآور مى شود كه هر كس به ميزان درك و فهم خويش از اين كتاب بهره برده و نكات ارزشمند فراوانى در اين كتاب وجود دارد كه همت علما و محققان را مى طلبد كه در آن به غور و بررسى پرداخته و ديدگاه مخالفان حضرتش را ابطال نمايند.
٧-تصحيح نهج البلاغه
مصحح در اين قسمت با يادآورى اين نكته كه تا زمان حاضر نسخه اى مصحح و منقح از نهج البلاغه كه با نسخه هاى قديمى تر مقابله شده باشد، وجود نداشته، به انگيزه خود از تصحيح اين كتاب شريف اشاره مى كند. وى به چند نسخه قديمى از نهج البلاغه كه به قرن پنجم هجرى و اواخر قرن ششم هجرى متعلق است، دست يافته كه به عصر سيد رضى نزديك است و همين نسخه ها را به اضافه چند نسخه ديگر ملاك تصحيح حاضر قرار داده است.
وى همچنين اين نكته را يادآور مى شود كه نسخه نگاشته شده، به خط خود سيد رضى تا زمان ابن ميثم در بغداد موجود بوده و دانشمندان و شارحان نهج البلاغه نظير قطب الدين كيذرى، قطب الدين راوندى، على بن ناصر سرخسى و ابن ميثم از آن بهره مى برده اند؛ اما مع الاسف اين نسخه به دست ما نرسيده است، چه بسا سوخته يا به سرقت رفته باشد و هم اكنون در يكى از كتاب خانه ها يا مجموعه هاى شخصى در يكى از كشورها موجود باشد.
مصحح با توجه به اين نكته، از كتاب خانه هاى شخصى و عمومى فراوانى بازديد كرده و با بسيارى از كتاب شناسان و كتاب داران به صحبت نشسته، اما متاسفانه بدين نسخه دست نيافته است، هر چند اين بحث و فحص چندان بى نتيجه هم نبوده و ايشان توانسته به دو نسخه ديگر از نهج البلاغه در سفرى كه به هند داشته، دست يابد و اين دو نسخه را به اضافه دو نسخه ديگر كه يكى متعلق به قرن پنجم و ديگرى متعلق به قرن ششم هجرى است، به عنوان نسخ اصلى تصحيح خود مورد استفاده قرار دهد. وى همچنين از سه نسخه چاپى و چند نسخه ديگر براى تصحيح و مقابله استفاده نموده است.

برخى از نسخ خطى مورد استفاده عبارتند از:
١-نسخه خطى كتابخانه آيت الله مرعشى نجفى در قم كه قديمى ترين نسخه نهج البلاغه است.
٢-نسخه فخرالدين نصيرى امينى، ساكن تهران كه در سال ۴٩۴ق. تحرير شده است.
٣-نسخه كتاب خانه ممتاز العلماء در شهر لكنهو هند كه در سال ۵١٠ق. نوشته شده است.
۴-نسخه كتاب خانه دانشگاه عليگره هند كه در سال ۵٣٨ق. تحرير شده است.
۵-نسخه مدرسه نواب مشهد مربوط به سال ۵۴۴ق.
و....
اما نسخه هاى چاپى مورد استفاده در اين كتاب عبارتند از: نسخه فيض الاسلام، نسخه ابن ابى الحديد كه در مصر به چاپ رسيده است و نيز نسخه شيخ محمد عبده.

وضعيت كتاب
كتاب مشتمل بر پاورقى هايى به قلم مصحح و فهرست موضوعى و مستدرك اختلاف نسخ و نيز فهرست مطالب مى باشد.

منابع:
١- مقدمه مصحح
٢- مقدمه موسسه نهج البلاغه