(آنگاه كه خبر كشته شدن محمد بن ابى بكر را به او دادند فرمود) همانا اندوه ما بر شهادت او ، به اندازه شادى شاميان است، جز آن كه از آن يك دشمن ، و از ما يك دوست كم شد.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

خانه  >  کتاب شناسی  >  امام علی دانای اسرار الهی

مولف: 
کاظم محمدی
محل نشر: 
ایران-کرج
ناشر: 
انتشارات نجم کبری
تاریخ نشر: 
1396
نوبت چاپ: 
1ام
تعداد صفحات: 
236
نوع مدرک: 
کتاب
زبان : 
فارسی
موضوع اصلی: 
فضائل امام علی علیه السلام
کلید واژگان: 
فضائل- امام علی علیه السلام
توضیحات: 
امام علی دانای اسرار الهی تألیف استاد کاظم محمّدی است و مشتمل بر احادیث و آیاتی است که فضیلت و شأن علم و دانش امام علی را از جهات گوناگون مورد بحث قرار می‌دهد.
 
در علم و معرفت امام علی (علیه السلام) هیچ کس در جهان اسلام تردید ندارد، به ویژه که این مورد هم تأییداتی قرآنی دارد و هم از زبان پیامبر گرامی اسلام نیز به انحای گوناگون مورد تأکید قرار گرفته است. از مشهورترین موارد این حدیث رسول خداست که فرمود: «انا مدینة العلم و علی بابها». خوشبختانه نویسنده ی کتاب از جمله اشخاصی است که در باره ی امام علی (علیه السلام) و کتاب نهج‌البلاغه آثار مهمّی را به انتشار رسانده است، از جمله: امام علی انسان ناشناخته، شرح حدیث ثقلین و آشنایی با نهج‌البلاغه، که هر کدام در شناساندن آن حضرت مهم و اثربخش است.
 

ساختار

 
کتاب با مقدّمه‌ای نسبتاً بلند در 23 صفحه به نگارش در آمده است و در این مقدّمه تلاش زیاد صورت گرفته تا کلیّت بحث را برای خواننده توضیح دهد و او را با مفاد این اثر آشنا کند. نویسنده کوشش کرده تا در این مقدّمه از طریق آیات و روایات موقعیّت و مقام امام علی (علیه السلام) را به نمایش در آورد و برای این منظور به منابع مهمّی ارجاع داده و شواهدی را مورد نظر قرار داده است. امّا چنانکه از مقدّمه و متن کتاب پیداست اشاراتی به کتاب ارشاد القلوب حسن بن علی بن محمّد دیلمی داشته و بخشهایی از آن را از طرق گوناگون مورد نقد و بررسی قرار داده است، ضمن این که از شخصیّت و آثار او نیز مطالب مختصر ولی مهمّی را متذکّر شده است.
 
کتاب امام علی دانای اسرار الهی فهرستی بدین شرح در آغاز کتاب دارد: مقدّمه، علم امام علی، امام علی و قرآن، حدیثی در خلافت و وصایت و علم امام علی، حدیثی به روایت دیلمی، حدیثی به روایت علامه مجلسی، حدیثی به روایت شیخ صدوق، روایت الصّادقیّه، ترجمانی از حدیث، ورود به شهر مدینه، به دنبال جانشین پیامبر، وصیّت پیامبر، پرسش از ابی بکر، نگرانی سلمان فارسی، امام علی و جاثلیق، علی (علیه السلام) طبیب دردهای باطنی، آخرین سفارش رسول خدا (ص)، از من بپرس، جفای مردم، ما و خداوند، بهشت و دوزخ، شرط مباحثه، عرش الهی، جای خدا، جای بهشت، تبدیل زمین، وجه خدا، گزارش سلمان، سخنان جاثلیق، سخنان امام علی (علیه السلام)، اخبار آینده، ایمان جاثلیق و یارانش، پرسشها و پاسخها، دو برادر یهودی پرسشگر، روایت صادقیه. در انتها هم کتابنامه و نمایه وجود دارد.
 
 

گزارش محتوا

 
مقدّمه‌ی کتاب به طور مبسوط از امام علی سخن گفته و شأن خلمی و ارزش حضور او را در دوران اسلامی و تأثیرش را بیان نموده است. در همین مقدّمه و از روی فهرست مطالب کتاب می توان فهمید که متنی از دیلمی مورد نظر است که از دو طریق دیگر مورد مقایسه و تطبیق واقع شده است، هم از سوی شیخ صدوق و هم از سوی علامه مجلسی و در این تطبیق مواردی که مورد پرسشهای جاثلیق است مطرح می شود و در این میانه تنها کسی که قدرت پاسخگویی دارد و او و همراهانش را هم مجاب و هم قانع می کند شخص امام علی (علیه السلام) است. در واقع کار اصلی با بیان روایتی در قیاس و تطبیق از برای نشان دادن علم وسیع و عمیق ((امام علی (علیه السلام)]] به مخاطب است، هر چند که این امری مسلّم و پذیرفته است ولی ذکر و اثبات آن نیز به طور مکرّر خوشایند اهل معنا است.
 
فصل علم امام علی (علیه السلام) با دو بیت زیبا از حکیم سنایی آغز شده که به باب علم بودن و دانش بیکرانه ی آن حضرت اشاره دارد. نویسنده در بخشی از این فصل چنین اشارت می دهد: در طول تاریخ کسی چون علی (علیه السلام) از علم و دانش و خرق حجاب و کشف و یقین سخن نگفته است. آن جناب چنان سخن می گوید که گویا برای او همه ‌چیز در حدّ دانش قطعی و دانستن یقینی و بدون حجاب و پرده است. برای او ظاهر و باطن معنایی ندارد، آنچه برای دیگران باطن و غیب است برای او ظاهر و شهود است، این است که با جرئت تمام می فرماید: «لو کشف الغطاء ما ازددت یقیناً». که هرآینه اگر همه ی پرده ها به کناری رود هیچ بر یقین من افزوده نمی گردد. و این نشان از آن دارد که برای او هیچ مجهولی نیست و دانش او به همه ‌چیز، دانشی کاملاً عینی و یقینی است[۱].
 
در خصوص سخن مخصوص حضرت که فرمود: «لو کشف الغطاء ما ازددت یقیناً» به این اسناد اشاره کرده است: الحدائق الوردیه، ج1، ص134. صبح الاعشی، ج14، ص257. بحارالانوار، ج40، ص153. الألفین، ص115. الطرائف، ج2، ص512. شرح نهج‌البلاغه ابن ابی الحدید، ج7، ص253. ارشاد القلوب، ج1، ص124. الاعجاز و الایجاز، ص35. تذکرة الخواص، ص34 و مطالب السؤول، ص78 [۲].
 
در ادامه ی فصل نیز با وجود روایات متعدّد از منابع گوناگون شیعه و اهل سنّت به علم امام علی و دیگر فضیلتهای او اشاره شده که هیچ کس در هیچ کدام از آنها با او برابری نمی کند و او یکّه تاز میدان حقیقت است. در فصل امام علی (علیه السلام) و قرآن روایات متعدّدی نقل می شود که معیّت قرآن و امام و همین طور امام و قرآن را نشانه می رود و آن را تأیید می کند ضمن این که شاید از همه مهمتر و مشهورتر ماجرای آخرین حج پیامبر خدا باشد که در آن در حضور ده ها هزار نفر خلیفه و وصی خود را به عنوان امام و ولی مسلمین معرّفی نمود.
 
در فصل متن روایت، که راوی آن سلمان فارسی است حدیثی مهم در خلافت و وصایت امام علی (علیه السلام) مطرح می شود و متن کامل آن بدون کم و کاست روایت می گردد. بعد از آن روایت دیلمی در ارشاد القلوب مورد توجّه قرار می گیرد که از قول ابن عبّاس مسئله مطرح می شود که برخی از سران دینی یهود برای گرفتن پاسخهای خود به نزد خلیفه ی پیامبر آمدند که در صورت پاسخ گرفتن به وی و پیامبر و دین او ایمان بیاورند، امّا در این وضع با خلافت ابوبکر مواجه شدند که وی پاسخ هیچ پرسشی را نداشت، عمر و عثمان و دیگران نیز از جواب خالی و تهی بودند، در این حال دست به دامن امام علی (علیه السلام) شدند. در این روایت ده ها پرسش سخت و رمزی از امام پرسیده می شود و امام هم با صبر و دقّت به یکایک آنها پاسخهای کامل و تمام می دهد. در صفحه ی 123 همین روایت را از قول امام صادق (علیه السلام) هم مطرح می کند منتها در این روایت دوران خلافت عمر مطرح شده است، ولی آنجا نیز پرسشهای مهمّی وجود دارد. در صفحه ی 127 به بعد روایت مذکور از قول علامه مجلسی در کتاب بحار الانوار ذکر می شود و نهایتاً از صفحه ی 137 به بعد همان روایت از قول شیخ صدوق در الخصال پیگیری می شود. از صفحه ی 149 تا انتهای کتاب ترجمه ی روایت به طور کامل و مبسوط دیده می شود که یکایک پرسشها و پاسخهای آنها وجود دارد.
 
بخشی از ترجمه در معرّفی امام چنین است: على عليه‌السّلام فرمود: آرى! درمان درد سينه‏هاى شما و روشنی‌ بخش دلهایتان و شرح گسترش آنچه را كه بخواهيد پيش من است. بيانى كه شمارا گرفتار شک و شبهه نكند، خبر و آگاهی دادن از كارهايتان، و دليل و برهان مشكلات شما همه نزد من است. پس به نزد من بيا و خاطرت را آسوده و ذهنت را آماده ‏ى فراگرفتن آنچه را كه براى تو مي-گویم، كن! [۳]
 
 

ویژگی‌ها

 
در بررسی گذرا می‌توان برخی موارد را مورد نظر قرار داد:
 
مقدّمه‌ی کتاب مختصر و گویای مطالب کتاب است.
گزینش روایتی خاص و شرح و تطبیق آن کاری چشمگیر و مهم است.
کتاب با اسناد بسیار زیاد نشان از پژوهشی بودن آن است.
در طول کتاب صرفاً علم امام مورد نظر بوده است.
استنادات در معرّفی حدیث جالب توجّه است.
متن کتاب هم به خوبی مورد روایت قرار گرفته است.
 

وضعیت کتاب

 
امام علی دانای اسرار الهی، تألیف کاظم محمّدی
 
کتاب یک جلد، دارای مقدّمه و فهرستی مطوّل در ابتدای کتاب است، متن آن فارسی و دارای 236 صفحه می‌باشد. ابتدا و انتهای کتاب هم با فهرست مطالب و کتابنامه و نمایه همراه است.
 

پانویس

  1.  متن، ص 34
  2.  متن، ص 34
  3.  متن، صص 164-163
منبع :مقدّمه و متن کتاب