استوارى رأى با كسى است كه قدرت و دارايى دارد، با روى آوردن قدرت، روى آورد، و با پشت كردن آن روى بر تابد.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

وحدت و انسجام اسلامی از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه

نگارنده :        سيد حنّان رضوی    
استاد راهنما :        حجة الاسلام و المسلمين محسن سبزواری    
استاد مشاور :        حجة الاسلام و المسلمين ابوطالب علی نژاد    
چكيده:

رساله حاضر با موضوع «وحدت و انسجام اسلامی از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه» نگاشته شده  در پنج فصل تدوین یافته است، بعد از بررسی لغوی و اصطلاحی واژگان وحدت و اتحاد، انسجام، اختلاف، امت و اعتصام، انواع وحدت از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه را مورد تحقیق و بررسی قرار داده است.

    با پژوهش که در این پایان نامه صورت گرفته است، وحدت به اعتبار جامعه شناسی از نگاه دینی عمدتاً به سه نوع وحدت تقسیم می شود، وحدت در حوزة جوامع بشری، وحدت در حوزة ادیان توحیدی و وحدت در حوزة اسلامی است. از انواع وحدتی که آنچه در این نوشتار بررسی و تحقیق شده است، وحدت در حوزة اسلامی می باشد.

     در زمینة حوزه اسلامی مبانی و محورهای وحدت، مورد تبیّن و بررسی قرار گرفته است که نمونه های از آن را می توان توحید، اسلام، قرآن، پیامبر اکرم(ص)، دوستی اهل بیت(ع)، برادری اسلامی، قبله مسلمین و مراسم عبادی حج معرفی کرد.

     همچنان برای ایجاد وحدت اسلامی، راه کارهای عملی آن مانند: تحکیم مشترکات، تحمّل عقاید متقابل، انتقاد بدون اهانت، ارتباط علمی دانشمندان اسلامی، اجتناب از تعصب، فرهنگ سازی وحدت اسلامی، خیرخواهی متقابل از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه، با مباحث تطبیقی و کاربردی در زمان حاضر، در سایة بیانات دانشمندان بیدار اسلامی مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است.

     همچنان آثار وحدت اسلامی از قبیل امنیّت، عزّت و اقتدار دینی، عزّت و اقتدار ملّی، رشد جامعة اسلامی، افزایش نعمت های الهی را به عنوان نمونه، با ذکر مثال های تاریخی از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه بررسی و تحقیق شده است.

فهرست :        

 

  1. بيان مسأله ۵

2. سؤال اصلی و فرعی ۵

الف. سؤال اصلی ۵

ب. سؤالات فرعی ۵

3. فرضية تحقيق ۵

۴. پيشينه تحقيق ۵

۵. روش تحقيق 7

۶. ضرورت تحقيق 7

الف. تأکيد روايات 8

ب. نياز مسلمانان 8

7. اهداف تحقيق 9

 ?فصل اول:

 كليّات

1. مفهوم شناسی 12

الف. وحدت و اتحاد 12

1. معنای لغوی 12

2. معنای اصطلاحی 12

3. نوعيت وحدت ۱۴

۴. فرق بين وحدت و اتحاد ۱۴

ب. انسجام 1۵

1. معنای لغوي ۱۵

2. معنای اصطلاحی ۱۵

3. فرق بين وحدت و انسجام ۱۵

ج. اختلاف ۱۶

1. معنای لغوي ۱۶

2. معنای اصطلاحی ۱7

د. امت ۱8

1. معنای لغوي ۱8

2. معنای اصطلاحی ۱8

3. فرق بين ناس و امت ۱9

۴. امت در قرآن ۱9

ه‍‌ . اعتصام ۱9

1. معنای لغوي ۱9

2. معنای اصطلاحی 20

2. انواع وحدت 20

2-1. اتحاد در حوزه جوامع بشری 21

الف. قرآن کريم و مسأله اتحاد جوامع بشری 21

1. کفار و مشرکين حربی 23

2. کفار و مشرکين غير حربی 23

ب. اسلام و رستگاری بشريت 2۵

ج. پيامبر اکرم(ص) و عدالت اجتماعی ۲۶

د. امير مؤمنان(ع) و عدالت اجتماعی ۲۶

ه‍‌ . مرز اتحاد در حوزه جوامع بشری ۲8

2-2. اتحاد در حوزه اديان توحيدی 30

الف. قرآن و دعوت اتحاد به موحدان 31

ب. شبهه شرک اهل کتاب 33

ج. پيامبران الهی و وحدت هدف 3۶

د. پيامبر اکرم(ص) و دعوت اتحاد به موحدان 3۶

ه‍‌ . امير مؤمنان(ع) و مدارا با اهل کتاب 37

و. مرز اتحاد در حوزه اديان توحيدی 38

2-3. اتحاد در حوزه اسلامی 39

? فصل دوم:

وحدت و انسجام اسلامی

پيشينة وحدت اسلامی ۴1

پيشينة تقريب مذاهب اسلامی ۴1

الف. قرآن کريم و وحدت اسلامی ۴2

1. راه مستقيم ۴3

2. افراط گران جامعه ۴۵

3. تفرقه عذاب الهی ۴۵

۴. الفت مؤمنان 47

ب. جاهليت و آتش تفرقه ۴7

ج. امير مؤمنان(ع) و مسأله وحدت اسلامی ۴9

1. منشاء خير و برکت ۴9

2. حق محوری ۵0

3. يک شبهه و پاسخ ۵1

۴. ضرورت امروز ۵3

۵. دست خدا با جماعت ۵۴

۶. نعمت برزگ الهی ۵۴

7. مسأله اساسی ۵۵

د. مرز اتحاد ۵۶

 ? فصل سوم:

محورهای وحدت اسلامی

1. توحيد ۵9

الف. توحيد محوری در قرآن ۵9

ب. امير مؤمنان(ع) و توحيد محوری ۶2

2. اسلام ۶3

الف. اساس گسترش اسلام ۶۴

ب. قرآن کريم و محوريت اسلام ۶۴

1. اتحاد بر اصل دين ۶۵

2. دين محوری ۶۵

3. بيزاری از تفرقه ۶۶

۴. دين کامل ۶۶

ج. امير مؤمنان(ع) و محوريت اسلام ۶۶

1. دين وحدت بخش ۶۶

2. منشاء وحدت ۶7

3. حرم امن الهی ۶7

۴. وحدت کلمه ۶8

۵. جامع اوصاف ۶8

3. قرآن 70

الف. قرآن محوري از ديدگاه قرآن 70

1. حبل الله 70

2. مبيّن اختلاف ها 71

3. دعوت به اتفاق 71

۴. وحدت امر حياتی 72

ب. قرآن محوري از ديدگاه امير مؤمنان(ع) 72

1. ريسمان الهی 72

2. هدايت الهی 7۴

3. اتحاد احياء قرآن 7۴

۴. مهجوريت قرآن منشاء تفرقه 7۵

۵. قرآن و وفاق اجتماعی 7۶

۶. قرآن محوری سفارش امام علی(ع) 7۶

۴. پيامبر اکرم(ص) 77

الف. پيامبر اکرم(ص) محور وحدت در قرآن 77

1. وحدت رسالت الهی 77

2. مرجع رفع اختلاف ها 77

3. اسوه وحدت 78

ب. ارزش وحدت در نگاه پيامبر اسلام(ص) 79

ج. پيامبر اکرم(ص) محور وحدت در نهج البلاغه 79

1. اتحاد دستاورد نبوت 79

2. پيامبر اکرم(ص) منشور وحدت 80

۵. دوستی اهل بيت(ع) 81

الف. قرآن و دوستی اهل بيت(ع) 81

1. اصل مشترک 81

2. اجر رسالت 82

3. دوستی بر اساس ويژگی 82

۴. حب آل محمد(ص) حبل الله 83

ب. دوستی اهل بيت(ع) از ديدگاه امام علی(ع) 83

1. محور وحدت 83

2. انگيزه پيروی 8۴

3. چراغ روشن 8۵

ج. حديث ثقلين 8۶

د. دوستی اهل بيت(ع) در کلام رهبری 8۶

ه‍‌ . دوستی اهل بيت(ع) پاية دين 87

و. دوستی اهل بيت(ع) از زبان شافعی 88

۶. برادری اسلامی 88

الف. قرآن و برادری اسلامی 89

ب. پيامبر اکرم(ص) و برادری اسلامی 90

ج. حضرت امير مؤمنان(ع) و برادری اسلامی 90

د. برادری اسلامی در کلام علامه امينی(ره) 91

ه‍‌ . برادری اسلامی در کلام علامه کاشف الغطاء(ره) 92

7. قبلة مسلمانان 93

الف. کعبه محور وحدت از نگاه قرآن 93

ب. کعبه محور وحدت در نهج البلاغه 9۴

8. حج 9۶

الف. قرآن و کنگره جهانی 97

ب. حج در کلام امير مؤمنان(ع) 98

ج. حج از نگاه رهبری 99

? فصل چهارم:

راه کارهای عملی وحدت اسلامی

ضرورت راه کارهای عملی 102

1. تحکيم مشترکات 103

الف. قرآن کريم و دعوت به مشترکات 10۴

ب. نهج البلاغه و دعوت به مشترکات 10۵

ج. رهبران دينی و دعوت به مشترکات 10۶

2. تحمل عقايد متقابل(مدارا) 108

الف. قرآن و اصل احترام 109

ب. مفهوم برائت 110

1. ضرورت مسأله 110

2. اهميت برائت 110

3. مفهوم بيزاری از نگاه قرآن 111

۴. ضرورت برائت از نگاه سنت 112

۵. فشار شکنها در رفتار و معاشرت 113

۶. امام صادق(ع) و بيزاری از افراط گران 11۴

ج. اصل احترام از نگاه امير مؤمنان(ع) ۱1۴

د. امامان معصوم (ع) و اصل مدارا ۱1۵

1. رفتار پيامبر اکرم(ص) ۱1۵

2. تعليم اخلاق معاشرت ۱1۶

3. ائمه(ع) اين گونه بودند ۱17

4. ضرورت تقيّه ۱18

ه‍‌ . اصل احترام و مدارا در کلام بزرگ مردان ۱20

3. تنقيد بدون اهانت ۱22

الف. روش قرآن در گفتمان دينی ۱22

1. فقط با سه روش ۱23

2. روش نيکو حتی با فرعون ۱2۴

3. جدال های باطل پيروی شيطان ۱2۶

ب. امير مؤمنان(ع) و روش گفتمان دينی ۱2۶

ج. امامان معصوم(ع) و گفتمان دينی ۱27

۴. ارتباط علمی انديشمندان اسلامی ۱29

الف. قرآن کريم و ضرورت ارتباط ۱29

ب. اميرمؤمنان(ع) و ضرورت ارتباط ۱31

ج. سيرة عملی ائمه معصومين(ع) ۱32

د. سيرة علمای شيعه ۱33

۵. فرهنگ سازی وحدت اسلامی ۱3۵

الف. قرآن و فرهنگ سازی دينی ۱3۶

ب. فرهنگ سازی دينی در کلام امير(ع) ۱39

۶. اجتناب از تعصّب ۱۴2

الف. قرآن كريم و مبارزه با تعصّب ۱۴2

ب. اسلام و مبارزه با تعصّب ۱۴3

ج. امير مؤمنان(ع) و مبارزه با تعصّب ۱۴۴

د. علما و مبارزه با تعصّب ۱۴7

7. خير خواهی متقابل ۱۴8

الف: تکفير نکردن يکديگر ۱۴9

1. قرآن و حرمت مسلمان ۱۴9

2. نهج البلاغه و حرمت مسلمان ۱۴9

3. فتاوای فقهای شيعه و اهل سنت ۱۵1

ب. حمايت از يکديگر ۱۵3

1. سنت اصيل در قرآن ۱۵3

2. حمايت يکديگر در کلام امير(ع) ۱۵3

3. خير خواهی در سيرة علوی ۱۵۴

۴. حمايت يکديگر نشانة مسلمانی ۱۵۶

۵. وحدت کلمه در کلام رهبری ۱۵۶

ج ‍. دعا کردن در حق يکديگر ۱۵7

1. دعا برای مسلمانان سنت ائمه(ع) ۱۵7

2. دعا برای مسلمانان در نهج البلاغه ۱۵8

? فصل پنجم:

آثار وحدت اسلامی

1. امنيت جامعه ۱۶0

الف. قرآن كريم و امنيت ۱۶1

1. امنيت، دستآورد اتحاد ۱۶1

2. رابطه امنيت و روزی فراوان ۱۶1

ب. پيامبر اکرم(ص) و امنيت ۱۶3

ج. امير مؤمنان(ع) و امنيت ۱۶3

1. وحدت و تأمين امنيت ۱۶۴

2. عبرت از تاريخ گذشته ۱۶۴

2. عزّت و اقتدار دينی ۱۶۵

الف. قرآن و عزّت و اقتدار دينی ۱۶۶

ب. امير مؤمنان(ع) و عزّت و اقتدار دينی ۱۶8

3. عزّت و اقتدار ملّی ۱70

الف. دو نکتة لازم ۱70

1. مراد از ملّت ۱70

2. هويت مستقل ملّت ۱71

ب. قرآن و عزّت و اقتدار ملّی ۱72

ج. امير مؤمنان(ع) و اقتدار ملّی ۱7۵

۴. رشد جامعه اسلامی ۱78

الف. قرآن و رشد جامعه اسلامی ۱78

ب. نهج البلاغه و رشد جامعه اسلامی ۱80

۵. افزايش نعمت های الهی ۱80

الف. قرآن کريم و افزايش نعمت های الهی ۱80

ب. افزايش نعمت های از ديدگاه امام علی(ع) ۱82

ج. عبرت از سرگذشت امت اسلامی ۱83

خاتمه: