آبروى تو چون يخى جامد است كه در خواست آن را قطره قطره آب مى كند، پس بنگر كه آن را نزد چه كسى فرو مى ريزي؟.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

خانه  >  معارف نهج البلاغه (پرسمان)  >  سلب آرامش روحي در نهج البلاغه

سلب آرامش روحي در نهج البلاغه

شبهه:

در بسياري از خطبه  ها و کلمات قصار نهج  البلاغه سختيهاي مرگ و ظلمت قبر و مشکلات جهان پس از مرگ بيان شده است و طبيعي است که يادآوري اينگونه مسائل موجب سلب آرامش روحي و به وحشت افتادن مردم است، لذا بعيد به نظر مي رسد که اينگونه سخنان مربوط به علي بن ابي طالب عليه السلام بوده باشد. [1] .

پاسخ:

اولا: اگر يادآوري مرگ و قبر و قيامت و مانند آن براي جامعه مفيد نبوده و موجب سلب آسايش و آرامش جامعه است پس چرا در قرآن کريم و احاديث نبوي اين همه از آنها يادآوري شده است از جمله:

(اينما تکونوا يدرککم الموت...) [2]  «هر کجا که باشيد شما را مرگ درمي يابد...».
(کل نفس ذائقه الموت) [3]  «هر نفسي چشنده ي مرگ است».
(کل من عليها فان) [4]  «تمام کساني که بر زمينند فاني شوند».
(کل شي هالک الا وجهه) [5]  «جز ذات او همه چيز نابود شونده است».
و در بسياري از کتب حديث شيعه و اهل سنت احاديثي از پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم به همين مضمون نقل شده است از جمله:
حديثي در کتاب «تحف العقول» از پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم مي خوانيم که فرموده: «مالي اري حب الدنيا قد غلب علي کثير من الناس، حتي کان الموت في هذه الدنيا علي غيرهم کتب...» [6] .

«(چه شده است؟) چرا مي بينم محبت دنيا بر بسياري از مردم غلبه کرده است، گويا مرگ در اين دنيا براي جز اينان نوشته شده و گويا مراعات حق براي جز اينان واجب مي باشد بلکه گويا آنچه را از خبر مردگان مي شنوند همانند مسافراني هستند که به زودي باز خواهند گشت؟...».

و ثانيا: از آنجا که ياد مرگ و قبر و قيامت در سازندگي انسان تاثير ه سزائي دارد لذا در تعاليم دين مبين اسلام اينهمه به آن ترغيب شده است زيرا اگر انسان پيوسته به ياد مرگ بوده و آمادگي لازم جهت فرارسيدن آن را داشته باشد نتايج ذيل حاصل شود:

داراي زندگاني شرافتمندانه اي خواهد بود.
در برابر قدرتهاي شيطاني و تمام طاغوتيان با دليري و شجاعت مي ايستد.
انساني کريم و داراي روحيه ي بذل و بخشش خواهد بود.
بر مال دنيا حرص و طمع نخواهد داشت.
در برابر مشکلات بردبار و صبور است.
در هر دو حال گرفتاري و گشايش شکر گذار است.
داراي عزمي راسخ و اراده اي مستحکم مي باشد.
با عزت زندگي مي کند و زير بار ذلت و منت کسي نمي رود.
در کارها با جديت به پيش مي رود و هيچگاه خسته نمي شود.
عنان گسيخته در پي شهوتراني نمي رود.
کارهاي دنيا را بدون شتاب زدگي انجام مي دهد (گوئي تا ابد در اين دنيا زندگي خواهد کرد) و در کارهاي آخرت جدي است و کار امروز را به فردا نمي اندازد (گوئي همين فردا خواهد مرد و از ثواب و پاداش آن محروم مي شود).

و از آنجا که ياران خوب رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم پيوسته به ياد مرگ بودند، لذتهاي دنيا را ناديده گرفتند و با عزت زيستند و بسياري از آنان به شرف شهادت نائل شدند. و موجبات پيروزي و گسترش اسلام را فراهم ساختند.

و از آن هنگامي که مسلمانان ياد مرگ را به فراموشي سپردند و به دنبال دنيا و لذتهاي مادي و شهوات رفتند و به هوا و هوسها رو آوردند، آن عزت و اقتدار خود را از دست دادند و از هر صدائي به خود مي لرزيدند و ظالمان بر آنها مسلط شدند.

از آنچه گذشت به اين نتيجه رسيديم که پيوسته به ياد مرگ بودن موجب خودسازي و خشنودي پرودگار و به فراموشي سپردن آن موجب گمراهي و خشنودي شيطان است، و همين مطلب يکي از امتيازها و ويژگيهاي نهج  البلاغه به شمار مي آيد و به همين علت- چنانکه گذشت- ابن ابي الحديد معتزلي در شرح خطبه ي «الهاکم التکاثر» مي گويد:

پنجاه سال پيش تاکنون بيش از هزار مرتبه خوانده ام و در هر مرتبه تاثير جديدي بر من گذاشته است...». [7] .
بنابراين اين شبهه نيز ناتمام است.

پی نوشتها:
[1] اثر التشيع في الادب العربي، ص 61.
[2] سوره ي نساء، آيه 78.
[3] سوره ي انبياء، آيه ي 35.
[4] سوره ي الرحمن، آيه ي 26.
[5] سوره ي قصص، آيه ي 88.
[6] تحف العقول، ص 29.
[7] شرح نهج  البلاغه ابن ابي الحديد، ج 11، ص 153.