آن كه جان را با طمع ورزى بپوشاند خود را پُست كرده ، و آن كه راز سختى هاى خود را آشكار سازد خود را خوار كرده ، و آن كه زبان را بر خود حاكم كند خود را بى ارزش كرده است.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

بهجة الحدائق و حدائق الحقائق

اين دو شرح از آثار سيد علاءالدين محمد گلستانه اصفهاني (متوفاي 1110 ق) است. بهجة الحدائق، شرحي مختصر - ولي کامل - بر نهج البلاغه و داراي توضيحاتي درباره عبارات دشوار آن است.[1] حدائق الحقائق في شرح کلمات کلام اللَّه الناطق، شرحي مفصل - ولي ناتمام - است که تنها تا خطبه سيزده نهج البلاغه را دربر مي گيرد.[2] از اين شرح سه جلد باقي مانده و سرنوشت ديگر جلدها معلوم نيست. اساس اين شرح تفصيلي، بر اخبار و روايات است؛ هر چند شارح از ذکر نکته هاي ادبي و سخنان بزرگان ادب نيز غفلت نورزيده است. مهم ترين ويژگي شرح، تحقيق مفصل درباره موضوع امامت است که به همه شبهه هاي مخالفان پاسخ داده است.
گلستانه شرح سومي نيز بر خطبه همام از نهج البلاغه نگاشته است و همه اين شرح را در فصل بيست و نهم کتابش، روضةالعرفاء في شرح الاسماءالحسني، آورده است.[3] هيچ يک از شروح گلستانه به چاپ نرسيده است و نسخه هايي متعدد از آن ها در دست است.[4].
1-الذريعه، ج 3، ص 161 و ج 14، ص 145.
2-الذريعه، ج 6، ص 284 و ج 14، ص 145؛ فهرست نسخه هاي خطي کتابخانه مدرسه سپهسالار، ج 2، ص 60.
3-الذريعه، ج 14، ص 145.
4-ر.ک: فهرست نسخه هاي خطي کتابخانه مدرسه سپهسالار، ج 2، ص 60 - 63؛ فهرست نسخه هاي خطي کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران، ج 2، ص 33 - 36.