شايسته نيست به سخنى كه از دهان كسى خارج شد، گمان بد ببرى ، چرا كه براى آن برداشت نيكويى مى توان داشت.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

بررسي تاريخي مخالفان اميرالمومنين(ع)ازديدگاه نهج البلاغه

نگارنده :        عليرضا احمدي    
استاد راهنما :        عبدالمجيد ناصري    
استاد مشاور :        سيدمحمدعلي موسوي    
گرایش تحصیلی :        تاریخ اسلام    
گروه :        نامشخص    
تاریخ دفاع :        1384/11/28    
چکیده :        

چکیده:

در رويكرد به منا سبات ميان اشخاص در تاريخ اسلام چنين در يافت مي شود كه جنبه اي از آن، مخالفت ورزي با اميرالمؤمنين(ع) در ابتداي حكومت نوپاي آن حضرت بوده است. واين مخالفت با حكومت وي كه ريشه در گذشته دارد، درزمان حكومت امام به گونه هاي مختلف سياسي، اقتصادي، فرهنگي واجتماعي بروز يافت. در زمان پيامبر اسلام(ص) برخلوت گذيدن پيامبر گرامي اسلام(ص)، ونيز برگشوده ماندن در خانه اي علي برمسجد پيامبر (ص) رشك ورزي در قالب اعتراض بررسول گرامي اسلام نمايان شد. پس از رحلت غم بار پيامبر گرامي اسلام عده درر ثقيفه تجمع كردند وبه مخالفت با امام(ع) برخاسته وجايگاهي را كه برازنده اوبود، تصرف كردند. وامام 25سال خانه نشين شد.
پس از گذشت سالها، هنگامي كه جامعه اي مسلمين از الگوي جامعي كه رسول گرامي اسلام(ص) براي آنان بنا نهاده بود، فاصله گرفته بود، با اين همه، مردم به امام(ع) رو آوردند و براي سپردن رهبري، به ايشان پاي فشاري كردند. اما اين برهه اي از زمان پايان مخالفت ها با امام(ع) نبود، بلكه مخالفت ها با او ابعاد گسترده تر وشدت بشتري يافت حسد ورزان ودنيا طلبان كه تاب تحمل عدالت نداشتند، كور دلان ومتحجران كه درك پيروي از سياست هاي حكيمانه امام(ع) براي شان دشوار بود ، به مخالفت با امام(ع) برخواستند ومشكلات وموانع فراواني در برابر او به وجود آوردند. كه آشكار ترين شكل آن جنگهاي بود كه به بهانه هاي واهي عليه دستگاه خلافت آن حضرت به وجود آوردند.
مخالفان امام(ع) دراين جنگها عليه آن حضرت وحكومتش از شيوه هاي گوناگون چون شايعه پراكني وتوطئه چيني و........ استفاده كردند. اما برخورد امام(ع) با مخالفان واكنش طبيعي در برابر رفتار نامناسب آنان نبود بلكه عملكرد وي در برابر مخالفان هميشه تابع مصالح اسلام وحفظ اصول آن بود وهمواره مصالح شخصي خودرا فداي مصالح اسلام مي كرد. امام(ع) در برابر اهانت ورفتارهاي آنان تا انجا كه اصول اسلام مورد تهديد قرار نمي گرفت شيكيبايي مي ورزيد. وجز به هنگام رويارويي براندازانه برخورد جدي نمي كرد كه آن هم بعد ازاتما حجت بود.
فهرست :        

(الف) مقدمه: 2
1/ بيان مسئله3
2/ ضرورت تحقيق 3
3/ سئوال اصلي وسئوالات فرعي3
4/ فرضيه هاي تحقيق 4
5/ اهداف تحقيق4
6/ پيشينه تحقيق 4
7/ نو اوري تحقيق 5
8/ روش گرد آوري مطالب5
9/ قلمرو تحقيق 5
10/ روش تحقيق 5
11/ مشكلات تحقيق 6
12/ ساماندهي تحقيق 6
(ب) واژه گان كليدي 6
1/ اميرالمؤمنين(ع 6
2/ نهج البلاغه 7
3/ مخالفان 7
4/ خلافت درلغت 8
5/ خلافت دراصطلاح 8
6/ بيعت درلغت 9
7/ بيعت در اصطلاح 10

فصل اول: زمينه ها وعلل مخالفت باحكومت امام(ع)
(الف) علل رواني مخالفت 13
1/ حسادت 13
1/1/ حسادت هاي قومي وقبيلة 14
2/1/ رشك به خاندان پيامبر 15
3/1/ حسادت برروابط پيامبر وعلي 17
4/1/ رشك به شخص اميرالمؤمنين 18
2/ كينه توزي وانتقام جويي 19
3/ خود بزرگ بيني 20
(ب) علل فرهنگي مخالفت21
1/ فقر فرهنگي 22
1/1/ جهالت فردي 23
2/1/ جهالت اجتماعي 24
3/1/ جهالت سياسي 25
2/ كژ انديشي 27
3/ جمود فكري 27
4/ فقدان بصيرت ديني 29
5/ انحراف هاي ديني 30
(ج) علل سياسي مخالفت 31
1/ رياست خواهي 31
2/ دنيا پرستي 33
(د) علل اقتصادي مخالفت 34
1/ عدالت گريزي مخالفان 34
1/1/ الغاي تبعيضات ناروا 35
2/1/ برگرداندن اموال عمومي 36
3/1/ اجراي احكام الهي 37
2/ زراندوزي 39
3/ بخشش هاي بي حساب 40
4/ بخشش براي تطميع41

فصل دوم: گونه هاي مخالفان حكومت امام(ع)
1/ ناكثين 44
1/1/ طلحه فرزند عبدالله 44
2/1/ زبيربن عوام 46
3/1/ عايشه (دختر ابي بكر) 47
4/1/ مروان بن حكم 49
5/1/ يعلي بن منيه 50
6/1/ عبدالله بن عمر 51

2/ قاسطين 52
1/2/ معاويه فرزند ابي سفيان 52
2/2/ عمروبن عاص 53
3/2/ شرحبيل سمط كندي 54
4/2/ بسربن ارطاه 55
3/ مارقين57
1/3/ عبدالله بن وهب راسبي 57
2/3/ حرقوص بن زهير 58
3/3/ زيدبن حُصَين 60
4/3/ زرعه بن برج طايي 60
5/3/ اشعث بن قيس 61
4/ قاعدين 63
1/4/ محمدبن سلمه 63
2/4/ سعدبن ابي وقاص 65
2/4/ مغيره فرزند شعبه 67
3/4/ عبدالله بن عامر 68
4/4/ اسامه فرزند زيد 69

فصل سوم: شيوه هاي مخالفان امام(ع)
(الف) بهانه جويي 72
1/ بهانه جويي مخالفان قبل از خلافت 72
1/1/ جوان بودن امام(ع) 72
2/1/ رياست طلبي 73
3/1/ شوخ طبع بودن امام(ع) 74
4/1/ ميراثي نبودن حكومت 75
5/1/ عدالت گستري امام(ع) 76
6/1/ كشتن سران عرب 78
2/ بهانه جويي مخالفان بعد از خلافت 79
1/2/ بهانه جويي در قتل عثمان 79
2/2/ فراگير نبودن بيعت 80
3/2/ واداركردن مردم به بيعت 81
(ب) فرصت طلبي83
1/ امتياز جويي درآغاز حكومت 83
2/ نافرماني فرماندهان 84
3/ تطميع فرماندهان 86
(ج) توطئه چيني 87
1/ توطئه درزمان پيامبر(ص)عليه امام87
1/1/ تضعيف فرماندهي اسامه 88
2/1/ تأخير در حركت سپاه اسامه 89
3/1/ همراهي نكردن سپاه اسامه 91
4/1/ مخالفت در وصيت پيامبر(ص) 92
5/1/ انكار مرگ پيامبر (ص) 93
2/ توطئه درهنگام وفات پيامبر(ص) 94
1/2/ دستور عايشه به نماز ابي بكر 95
3/ توطئه در آغاز حكومت96
1/3/ تبليغ عليه امام(ع) 96
2/3/ جعل وجوسازي عليه امام(ع) 97
4/ توطئه در ادامه حكومت 98
1/4/ توطئه طلحه وزبير 98
2/4/ توطئه معاويه 99
(د) جنگ رواني 101
1/ تفرقه انگيزي عليه امام(ع) 101
2/ شايعه پراكني 102
1/2/ نافرماني از دستور امام(ع) 103
3/ بهره برداري از نفوذي ها 104
(هـ) براندازي 105
1/ شيوه هاي مخالفان در جنگ جمل106
1/1 فريب كاري 106
2/1/ برانگيختن عواطف 108
3/1/ ابزاري نمودن ذي نفوذي ها 109
4/1/ گسترش ناامني 111
5/1/ آغاز كردن به جنگ 112
2/ شيوه مخالفان در جنگ صفين 113
1/2/ جلوگيري از آب 113
2/2/ وادار كردن امام(ع) به جنگ 115
3/2/ نيرنگ معاويه 116
4/2/ ايجاد دودستگي 117
5/2/ استفاده از واپس گرايان 119
6/2/ اجبار در پذيريش حكميت 120
3/ شيوه مخالفان در جنگ نهروان 122
1/ 3 شايعه سازي عليه امام(ع) 122
2/3/ تهديد به قتل امام(ع) 124
3/3/ ترور افراد بي گناه 125

فصل چهارم: شيوه هاي برخورد امام(ع) با مخالفان
(الف) تحمل ومدارا 128
1/ مدارا با مخالفان سياسي 129
1/1/ مدارا با بيعت ستيزان 129
2/1/ مدارا با بيعت گريزان 130
3/1/ گفتگو بامخالفان 132
1/3/1/ ابزار گفتگوي امام(ع) با مخالفان 133
1/ مكاتبه با سران جمل 133
2/ اعزام سفير ميان مخالفان 134
3/ مذاكره مستقيم با مخالفان 135
4/ پذيريش نمايند گان مخالف 136
5/ دموكراسي واقعي مخالفان 137
1/5/ اهانت ومدارا 138
2/5/ حفظ حقوق اجتماعي 139
6/ حضور ميان مخالفان 140
2/3/1/ شيوه هاي گفتگو با مخالفان142
1/ حكمت= منطق واستلال 142
2/ جدال به شيوه برتر 144
3/ موعظه وروشنگري 145
1/3/ به طلحه وزبير 145
2/3/ به معاويه 146
(ب) اتمام حجت با مخالفان 148
1/ درجنگ جمل 148
1/1/ حكميت قرآن 148
2/1/ فرستادن سفير 149
2/در جنگ صفين 150
1/2/ اعزام سفير همراه نامه 150
2/2/ پزيرش طرح صلح 151
3/2/ اعزام نمايند گان در صحنه نبرد 152
4/2/ آخرين اتمام حجت 153
3/ درجنگ باخوارج (نهروان) 154
1/3/ پاسخ دهي به دشمنان 154
2/3/ فرستادن پرچم صلح 155
3/3/ پرهيز ازجنگ 156
4/3/ داوري قرآن 157
(ج) قاطعيت دربرخورد با مخالفان 158
1/ درجنگ جمل 158
1/1/ پرهيز از خط گرفتن 158
2/1/ تهديد به مرگ 159
2/ درجنگ صفين 160
1/2/ دستور دشمن به پيروي 160
2/2/ مانوردهي 161
3/ درجنگ نهروان 162
1/3/ كوچك شمردن ياوه گويان 162
1/1/3/ بازگويي كاستي هاي دشمن 162
2/1/3/ روكردن نفاق دشمن 163
2/3/ بازگويي دانايي وتوانايي خود 163
نتيجه گيري 165