عمرى كه خدا از فرزند آدم پوزش را مى پذيرد شصت سال است.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

آدابُ الُمُلوک

آدابُ الُمُلوک، نوشته میرزا محمدرفیع الحسنی الحسینی الطباطبائی التبریزی، شرحی فارسی بر فرمان نامه امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) خطاب به مالک بن حارث بن عبدِیغوث نخعی معروف به مالک اشتر که به هنگام واگذاری حکومت مصر به وی صادر شد.

صاحب شرح

این شرح نوشته میرزا محمدرفیع الحسنی الحسینی الطباطبائی التبریزی (درگذشت ۱۳۲۶ق/۱۹۰۸م) ملقب به نایب الصّدر و نظام‌العلماء، فرزند میرزا علی اصغر مستوفی است.

هدف شرح

میرزا رفیع که در اندیشه جمع‌آوری نصایح اخلاقی برای حکمرانان و دیگر طبقات مردم بود، نامه امام علی‌(ع) به مالک اشتر را بهترین متن برای رسیدن به مقصود خویش دانسته و به شرح آن پرداخت.

روش شرح

مؤلف، فرمان نامه را به عبارات کوتاه با عنوان «اصل» تقسیم کرده و بعد از هر «اصل» ترجمه آن به فارسی و سپس شرح آن را با شواهدی از احادیث، حکایت‌هایی از پیشوایان دین و خلفا و پادشاهان و گاه شعر یا ضرب‌المثل می‌آورد.

منابع مورد استفاده

در این شرح از منابع زیر استفاده شده است:

  • اخلاق ناصری
  • مجمع البحرین
  • اخلاق محسنی
  • زینة المجالس
  • کشکول شیخ بهایی
  • بحارالانوار
  • الانوار النعمانیة
  • زهر الرّبیع
  • جواهر الایقان

نکته قابل توجه این است که مؤلف فقط در برخی از جاهای کتاب مرجع و منبع مطلب خود را ذکر کرده است.

موضوعات مورد توجه

موضوعاتی که میرزا رفیع در این کتاب با تفصیل بیش‌تری به آنها پرداخته است، عبارتند از:

  • آداب حسنه
  • آداب مُلک‌داری
  • قضّیه اولوالامر
  • وظایف قاضی
  • خراج
  • شهادت علی(ع)
  • مالک اشتر.

چاپ

آداب الملوک در ۱۳۲۰ق/۱۹۰۳م در تبریز با چاپ سنگی در ۳۲۳ صفحه و بدون فهرست منتشر شده است.

منابع

  • آقابزرگ، الذّریعه، ۱/۲۹؛
  • محمد رفیع نظام‌العلماء، آداب الملوک، تبریز، ۱۳۲۰ق، جاهای مختلف.
  • محمد رفیع نظام‌العلماء، سفرنامه رضوی، تبریز، ۱۳۲۴ق، ص۱۲، ۱۸۹ و بعد.
  • محمد رفیع نظام‌العلماء، مجالس نظامیه، تبریز، ۱۳۱۹ق، ص۳۴۴ ۳۴۸.